مدیریت ناپایدار منابع آبی؛ مهمترین چالش زیست محیطی در بحران کم آبی است

یکی از چالش های مهم زیست محیطی در بحران کم آبی، مدیریت ناپایدار منابع آبی است؛ به گونه ای که مدیران و افراد بدون توجه به میزان بارش سالیانه برداشت های ناصحیح از سفره های زیر زمینی دارند. چنانچه میانگین برداشت آب، بیش از بارش و جذب آب باشد، به تدریج موجب بحران آب خواهیم شد.

چشم برخوار_-الهام داوری دولت آبادی*/ بحران پیش امدی است که به صورت ناگهانی و گاهی فزاینده رخ می‌دهد و به وضعیتی خطرناک و ناپایدار برای فرد، گروه یا جامعه می‌انجامد. بحران باعث به وجود آمدن شرایطی می‌شود که برای برطرف کردن آن نیاز به اقدامات اساسی و فوق‌العاده است. بحران‌ها بر حسب نوع و شدت متفاوتند. بحران یک فشار زایی بزرگ و ویژه است که باعث در هم شکسته شدن انگاره‌های متعارف و واکنش‌های گسترده می‌شود و آسیب‌ها، تهدیدها، خطرها و نیازهای تازه‌ای به وجود می‌آورد.
بحران انواع متفاوتی دارد که این روزها شاید آب پر تکرار ترین واژه ایست که حول محور بحران می چرخد.
عدم توجه به امر  توسعه‌ پایدار در ده ها و صده های گذشته و عبارتی دخالت و بهره وری نامعقول انسان از طبیعت پیرامون خود سبب شد تا امروز جهان و به ویژه کشور ایران با بحران های زیست محیطی بالاخص بحران آب روبرو شود.

به طوری که امروزه این خطر وجود دارد که انسان زمین سکونتگاه و کشت پذیر خود را به نابودی بکشاند.
طبق شاخص عملکرد زیست محیطی سال ۲۰۱۲ که از سوی دانشگاه های یِیل و کلمبیا انجام شده و ۲۲ فاکتور محیطی چون منابع آب، آلودگی هوا، تنوع زیستی، و تغییرات آب و هوایی را مورد بررسی قرار داده بودند، ایران از میان ۱۳۲ کشور مورد مطالعه، در جایگاه ۱۱۴ ام قرار گرفت.

پس می توان اظهار داشت بحران های زیست محیطی در ایران از اهمیت خاصی برخوردار بوده و بررسی و تجزیه و تحلیل این معضلات ضرورت دارد.
قرار گرفتن ایران و بالاخص استان اصفهان و دشت برخوار در منطقه خشک و بیابانی، عدم توزیع مناسب منابع آبی در کشور و میانگین کم بارش در سالیان اخیر و عدم استفاده صحیح از منابع آبی سبب شده تا استان اصفهان و شهرستان برخوار با مشکل آب آشامیدنی روبرو شوند؛ به طوری که ذخایر آب پشت سدهای اصفهان به یک سوم تقلیل یافته است.

دلایل پیدایش بحران کنونی آب چیست؟
برداشت بی رویه از منابع آب زیرزمینی که منجر به از دست دادن غیرقابل برگشت سفره های آب زیرزمینی شده است، مصرف بی رویه آب به ویژه در بخش های کشاورزی و شرب ( صرف ۴۰ تا ۷۰ لیتر بالاتر از الگوی مصرف توسط شهروندان)بررسی جدیدترین تحقیقات صورت گرفته در زمینه میزان سرانه مصرف آب هر نفر در کشورهای مختلف نشان می دهد که ایران با وجود محدودیت منابع آبی با ۱۹۰ لیتر مصرف آب شرب خانگی در روز یکی از بیشترین مصارف را در بین کشورهای مختلف دارد. متوسط مصرف آب خانگی در دنیا برای هر نفر در روز ۱۵۰ لیتر است.
ورود انواع آلاینده ها به منابع آب و غیرقابل مصرف شدن بخشی از منابع آب به دلیل افت کیفیت، عدم اختصاص منابع لازم برای بهره برداری و نگهداری تاسیسات، مدیریت محلی منابع آب بدون توجه به الزامات مدیریت یکپارچه منابع آب و توسعه پایدار.
یکی از چالش های مهم زیست محیطی در بحران کم آبی، مدیریت ناپایدار منابع آبی است؛ به گونه ای که مدیران و افراد بدون توجه به میزان بارش سالیانه برداشت های ناصحیح از سفره های زیر زمینی دارند. چنانچه میانگین برداشت آب، بیش از بارش و جذب آب باشد، به تدریج موجب بحران آب خواهیم شد.
اما اینک وقت عمل است. فارغ از اینکه بحران به چه میزان در سطح جامعه ما فراگیر شده است، توقف بحران حتی در نقطه کنونی یک موفقیت بزرگ برای جامعه نا قلمداد می شود.
مدیریت بحران، مجموعه ای از اقدامات است که مدیران و عموم جامعه در جهت توقف یا بهبود وضعیت موجود انجام می دهند.
برای مدیریت بحران کنونی چند اقدام نیاز است:
اصلاح سیستم آبیاری کنونی کشاورزی به سمت نهادینه سازی سیستم آبیاری قطره ای و تحت فشار، هدایت و ذخیره بارش ها در جهت کاهش هدر رفت آب، فرهنگ سازی در خصوص نحوه صحیح استفاده از آب تصفیه شده، بازفراوری فاضلاب های صنعتی در جهت استفاده مجدد در چرخه کاری، ایجاد آب خوان ها توسط اداره آب و فاضلاب برای نفوذ دادن پساب خروجی به زمین و ورود آن (پس از عبور از لایه های خاک و تصفیه طبیعی) به سفره های آب زیرزمینی،سهیه بندی آب آشامیدنی و استفاده از آب با کیفیت کمتر جهت سایر امور، لزوم پیش بینی منبع آب در محل اجرای عملیات عمرانی و استفاده از آب با کیفیت پایین تر، اخذ عوارض و مالیات سنگین از واحد های خاطی، اصلاح کشت های غیر ضروری کشاورزی و تنها لزوم کشت اقلام ضروری و مطابق با شرایط جوی منطقه، اراده جمعی جهت مدیریت بحران.
با در نظر گرفتن پیشنهادات فوق و هزار پیشنهاد موثر از سمت مردم، شاید اراده جمعی مهمترین فاکتور جهت اصلاح است. همواره نشان دهید که مدیر‌ بحرانید؛ در غیر این صورت بحران به شکلی فراگیر، همه پارامتر های جامعه را درگیر خواهد ساخت.

عضو هیات علمی دانشکده پرستاری ومامایی و  عضو شورای اسلامی شهر دولت آباد



دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.