اپیدمی کرونا  باز بر اتقان پیوستگی جهان آشوب زده پیرامون مان استناد کرد و اینکه ما جوامع انسانی و ملتها چقدر به هم وابسته ایم و از این رو پاسخ به بحران های جز به شکل همبسته و جهانی میسر نیست.

به گزارش چشم برخوار؛ اپیدمی کرونا  باز بر اتقان پیوستگی جهان آشوب زده پیرامون مان استناد کرد و اینکه ما جوامع انسانی و ملتها چقدر به هم وابسته ایم و از این رو پاسخ به بحران های جز به شکل همبسته و جهانی میسر نیست ؛ کرونا اگر چه چالشی در حوزه بهداشت و سلامت انسانها اما  دامنه ای متغیر های آن همه ابعاد سیاسی ، حقوقی ، جغرافیای  ،اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی را مشمول و تفوق و عبور از  آن ، منوط به شناخت صحیح و استفاده همه جانبه از راهبردهای فراگیر بین المللی  است.

دو مفهوم “پیچیدگی” و “سرنوشت مشترک جوامع”  ادگار مورن(Edgar Morin) جامعه شناس فرانسوی ، اشاره  به آن دارد که هیچ پدیده ای اعم از طبیعی و انسانی از دیگر پدیده های جدا نیست ، سرنوشت انسانها و طبیعت از هم جدا نیست و در نتیجه  بحران ها نیز همگی جهانی اند ، دقیقا اپیدمی کوید 19 ، مصداق و  متعینی بر مفروضات ادگار است که هیچ بحرانی – طبیعی یا انسانی – به صورت مجزا در یک نقطه از جهان باقی نمی ماند و در چنینی وضعیتی ، بدون همبستگی اجتماعی حتی نمی توان از شر ویروس به شدت و مسری کرونا در امان ماند .

در نگاه جامعه شناسانه اپیدمی ها به ما می گویند که وابستگی های تا این حد متقابل ، باید به همبستگی انسانی مبتنی بر آگاهی و علم به سرنوشت مشترگ بیانجامد.

مروری بر زندگی و رفتارهای معمولی مردم در این روزها همگی بیانگر همان هراس همگانی است که تمام زوایای زندگی مردم را درگیر خود کرده است و رفتارهای معمول و روزمره مردم را متاثر از خود نموده است  اما ویروس کرونا تبعات اجتماعی در سطح وسیعتری را ایجاد کرده است تا جایی که آیین های مذهبی و ملی جوامع همچون ایران که بخش اعظمی از هویت ملی و مذهبی  آن ها در طول تاریخ می باشد را تحت الشعاع قرار داده و مناسک مهمی چون نماز جماعت ، جمعه ، اعتکاف و زیارت قبور مطهر اهلبیت را برای مدتی تعلیق نموده است.

 

قرنطینه از منظر عقل، اقتصاد و ادیان !

قرنطینه اصطلاحی است که از قبل وجود داشت اما کاربرد آن بسیار کم و نادر بود که با شیوع کرونا بر سر زبانها افتاد و سرخط اخبار داخلی و خارجی شد. تعریف قرنطینه چنانچه در دایره المعارف خواندم عبارت است از: محدود کردن اجباری به منظور جلوگیری از فراگیر شدن بیماری یا هر عامل خطر ساز دیگر است. دایره المعارف کاربرد این اصطلاح را به قرن ۱۴ میلادی و منشاء آن را شهر ونیز معرفی کرده است که به نظر می رسد این انتساب از دقت کافی برخوردار نباشد زیرا مدتها قبل در شبه جزیره ی عربستان مفهوم چنین اصطلاحی کاربرد داشته است.

مرحوم مطهری به سندی از پیامبر اسلام ص اشاره می کند با این مضمون که: ” برای جلوگیری از شیوع طاعون ساکنان یک شهر از آن خارج نشوند و آنان که بیرون از آن هستند به آن وارد نشوند “.

صرفنظر از منشاء، قدمت، تاریخچه و زمان کاربرد این اصطلاح اما مطالعات و تجارب علمی نشان دهنده ی آن است که در صورت شیوع بیماریهای مسری، قرنطینه کردن اماکن اجتناب ناپذیر است زیرا زنجیره ی بیماری بواسطه این جداسازی قطع و جلوی شیوع بیش از پیش بیماری گرفته می شود.

از دیدگاه اقتصادی نیز معتقد هستم که آثار و هزینه های قرنطینه در مقابل عدم پیاده سازی آن بسیار ناچیز است. برای تبیین هر چه بیشتر این ایده لازم است بحث را با یک مثال از شهر ووهان چین دنبال کنیم.  می دانیم که اقتصاد چین از بزرگترین اقتصادهای دنیا است که بشدت تحت تاثیر کرونا قرار گرفت و شاخصهای روبه رشد خود را به سرعت از دست داد. در ابتدا همه تحلیل گران فرض را بر باختن قافیه توسط چینیها و فروپاشی قریب الوقوع اقتصادی این کشور قرار دادند اما چینیها قرنطینه را با امید به اینکه این ویروس را در یک منطقه محصور و مانع سرایت آن به سایر نقاط کشور شوند، در منطقه ی پر جمعیت ووهان با قاطعیت پیاده کردند و برغم مجهول بودن ابعاد علمی ویروس و عدم وجود ساز و کار دارویی قاطع در برابر آن، اما با تلاش منسجم و قاطعیت در برخورد، بلاخره توانستند آن منطقه و کل چین را از وجود ویروس پاک کنند. نکته جالب اقتصادی آن است که کمپانی اپل همه شعب خود در همه ی جهان را می بندد و تنها چین را مستثنی می کند.

کشور چین که گفته می شود خواستگاه این ویروس بود با جدا سازی و بکارگیری کاملاً علمی و حساب شده ی قرنطینه توانست جمعیت یک میلیارد ۴۰۰ میلیونی و اقتصاد کلان خود را از خطر زوال حتمی نجات دهد و به مرور به بالندگی اقتصادی سابق خود بازگردد.

نمونه چین نشان می دهد که بر خلاف تصوری که قرنطینه را اقدامی ضد اقتصادی و بسیار هزینه ساز می پندارد، اصلاً اینگونه نیست بلکه حکم و منطق اقتصاد بر بکارگیری این شیوه تاکید می نماید.

شکی نیست که قرنطینه سبب پرداخت هزینه اقتصادی و حتی اجتماعی در کوتاه مدت می شود لکن رونق اقتصادی در میان و بلند مدت را در پی خواهد داشت. همچنین از سرایت یک بحران محدود در یک منطقه یا شهر به کل یک کشور جلوگیری می کند. بنابراین تجارب دنیای امروز و شواهد مختلف نشان می دهد که بکارگیری قرنطینه تضادی با مفاهیمی از قبیل امنیت اقتصادی و اجتماعی ندارد بلکه عامل مهم در استمرار امنیت در همه ابعاد ملی، اجتماعی و اقتصادی نیز می شود. ضمنا این شیوه نه تنها در اسلام مردود اعلام نشده بلکه تعارضی با کلیت حاکم بر سایر ادیان آسمانی نیز ندارد.

کشور ما نیز اگر برای قرنطینه سطوح مختلفی را تعریف کنیم تا حدود زیادی با محدودیت های ایجاد کرده در سفر ها ، تعطیلی مدارس و دانشگاه ها ، تعطیلی بنگاه های تجاری و… سطحی از قرنطینه را ایجاد نموده هر چند بارها از سوی رئیس جمهور محترم حسن روحانی قرنطینه به معنای مطلق آن مردود و غیرلازم اعلام شده  است.

 

اپیدمی تر از کرونا ، شبکه های اجتماعی و شایعه

شایعه  به عنوان قدیمی ترین رسانه گروهی دانشی در اختیار نقال است به عنوان خبری اثبات نشده و دروغ که به واسطه ایجاد پیوند میان راوی و روایت ، برای مخاطب پذیرفتنی می شود.   شایعه شاید در یک نگاه ساده مسری ترین پدیده حتی نسبت به خود کرونا است  و پدیده و چالشی که  البته مستند  به یافته های پژوهشگران در بستر رسانه به خصوص شبکه های اجتماعی و مجازی که هر فرد می تواند خود یک رسانه باشد ، حد یقفی ندارد و تنها راه مقابله با آن سواد رسانه ای خود فرد می باشد، مهارت و دانشی که فرد را مصلح به تشخیص خبرهای صحیح و ناصحیح می کند. همزمان با شیوع پرشتاب ویروس کرونا که سلامتی بشر را در سراسر جهان به خطر انداخته است، جامعه بشری همچنان با پدیده تأسف آور دروغ پراکنی و همه رسانی اطلاعات نادرست روبرو است، به ویژه این که شبکه های اجتماعی زمینه اطلاع رسانی را برای همه ای افراد فراهم کرده و هیچ محدودیتی برای کنترل اطلاعات منتشر شده وجود ندارد.

شاید برخی این مسئله را گزاف گویی و مبالغه توصیف کنند، اما واقعیت اوضاع نشان می دهد که میزان نشر خبرهای دروغین و شایعات بی اساس به صورت فزاینده در حال گسترش است و در برخی از جوامع بشری مانند لبنان، انتشار پرشتاب خبرهای نادرست تأثیر شگرفی در تحولات سیاسی و اقتصادی اخیر داشته است و حتی در مواردی منجر به درگیری و تنش میان گروه های مختلف شده است. موضوعی که در کشور خودمان هم با هجمه ای علیه اعتقادات و مناسک در روزهای اول خود را نمایان نمود. در ایتالیا و فرانسه نیز در مورد مبدا انتشار و اهداف شیوع کرونا شایعات بسیاری وجود دارد که کار را برای حاکمان این کشور ها به شدت رنجور و سخت نموده است. لذا ؛ مطابق آنچه بیان شد تنها راهکار در امان ماندن از شایعات رصد اخبار و اطلاعات از منابع موثق  و رسمی کشور می باشد و در صورت برخورد با اخباری ناخواسته در شبکه های مجازی حتما با رصد و کنکاش بیشتر به وثوق و عدم وثوق آن قبل از انتشار بیشتر پی ببریم تا از آین آسیب اجتماعی در امان بمانیم.

 

کرونا مصنوع بشر علیه بشر  یا منازعه طبعیت علیه بشر

هربرت اسپنسر شانزده سال قبل تر از داروین، با طرح مفهوم “بقای اصلح” در جوامع بشری در مقابل مفهوم “تکامل طبیعی” در محیط زیست، جنگ برای از میان برداشته شدن ضعفا را “قانون جنگل” اجتماعات بشری عنوان می‌کند که یادآور “اراده معطوف به قدرت” نیچه‌ای می‌باشد و آبشخور نظریه “داروینسیم اجتماعی” در علوم اجتماعی بوده و مصداق بارز آن جریان پاکسازی یهودیان نژادی توسط فاشیسم آلمان می‌باشد. به هر روی خواه این جنگ و منازعه محصول درجه آمادگی جوامع در رویارویی با بلایای طبیعی باشد یا مصنوع بشر در قالب جنگ‌های نظامی، دانش، زیستی و … و غلبه‌ی غالب بر مغلوب. براین اساس تنازع و چالشی همیشگی و تاریخی در سطح فرد، گروه، ملت‌ها و جوامع در جریان بوده و خواهد بود.

دهکده‌ی جهانی امروز، درگیر مبارزه و جنگی با موجودیتی بنام کرونا هست که از جایی در این جهان چون “آتشی از درون” سربرآورده است که با سرایت پذیری سریع ولی قدرت کشندگی پایین، سرگرم پاکسازی ضعفا و کاهش جمعیت زمین به روش‌هایی بیش از “مرگ بیولوژیکی” است. به عبارتی دیگر، طبیعت منازعه با کرونا، در جسمانی‌ترین شکل ممکن آن نیز تا حدود بسیاری به دسترسی به منابعی نظیر اطلاعات، امکانات بهداشتی و درمانی و از همه مهمتر اقتصاد جوامع در سطح جهانی، ملی، محلی، گروهی و فردی است که  بازگشتی به میراث مارکس و اهمیت توان مالی را در خاموش کردن آتش، مشخص می‌کند. و یا البته روایت دیگر  منازعه طبیعت علیه بشر به جهت اقدامات اش علیه طبعیت برای اصلاح  و بقا زیست توسط خود طبیعت است به طوری که اپیدمی ویروس ها می توانند پدیده ای متعدی مانند سیل ، زلزله و … برای تداوم بقا باشد.

 

کرونا  جنگ بیولوژیک ؟! فرصت یا تحدید

چین اولین کشوری است که به طوری رسمی آمریکا را متهم به اقدام بیولوژیک نمود و در ادامه این آمریکا بود که چین را به عامل شیوع کرونا متهم نمود و در ادامه تصریح مقام معظم رهبری که بیان نمودند : قرائنی درباره حمله بیولوژیک وجود دارد و از این رو اقدامات نیروهای مسلح ایران «می‌تواند جنبه‌ رزمایش دفاع بیولوژیک نیز داشته و بر اقتدار و توان ملّی بیفزاید .  ایشان اگر چه بر جزئیات این قرائن اشاره نداشتند ولی احتمالا مواردی مانند : خروج آمریکا از «معاهده سلاح‌های سمی و بیولوژیک» در سال ۲۰۰۱ و اینکه  چرا آمریکا به دنبال آن بود که از فعالیت یک نهاد نظارتی برای اجرای این معاهده جلوگیری کند؟ آیا این نهاد نظارتی قرار بود سد راه آمریکا برای ساخت یک سلاح بیولوژیک شود؟ ؛ آزمایشگاه‌هایی متعدد  سلاح‌های بیولوژیک در گرجستان، اوکراین، مولداوی، ارمنستان، آذربایجان، ازبکستن و قزاقستان ؛ تعطیلی مرکز تحقیقات امراض عفونی ارتش آمریکا» واقع در ایالت مریلند  در جولای سال ۲۰۱۹ که  تنها یک ماه بعد، شیوع آنفولانزا در سراسر آمریکا شروع شد و اظهارات مقامات آمریکای بر احتمالات خطای آزمایشگاهی در ماه های اخیر در تشخیص کرونا از آنفولانزا  و …از جمله آن موارد می توانند باشند.

علاوه بر آن آمریکا اکتبر ۲۰۱۹ مانوری به نام «Event 201» برای آمادگی در برابر همه‌گیری‌های جهانی برگزار کرد ؟ آیا به خاطر این بود که آمریکا پیش‌بینی می‌کرد یک ویروس عفونی قرار است همه‌گیری جهانی ایجاد کند؟ یک ماه بعد، مواردی از ابتلا به ذات‌الریه به دلایل نامعلوم در چین مشاهده شد و سه ماه بعد شاهد یک بیماری همه‌گیر بودیم. این احتمالات و ارتباط بین آنها نی تواند سر نخ های مناسبی باشد و مضافا اینکه کشوره ای ژاپن، کره جنوبی، ایتالیا و ایران همه گزارش داده‌اند اولین مورد ابتلا به کووید-۱۹ در کشورهای آنها در معرض چین قرار نداشته‌اند، اما ارتباط‌هایی بین ویروس‌های آنها با آمریکا وجود دارد. برخی از افراد مبتلا به کووید-۱۹ در آمریکا ارتباطی با چین نداشتند. پس این ویروس از کجا آمده است؟

امروز آمریکا نمی‌تواند مانند گذشته  انکار کند که همه‌گیری آنفولانزا سال ۱۹۱۸ از داخل این کشور آغاز شد اما یک قرن است که اسپانیا را بابت آن مقصر می‌کند. ظاهراً تاریخ دارد خودش را تکرار می‌کند. آیا آمریکا دوباره به همان ترفند قدیمی روی آورده و در تلاش است اسم ویروس کرونای جدید را به «ویروس چینی» تغییر دهد؟

همه‌گیری آنفولانزا در سال ۱۹۱۸ باعث مرگ بین ۱۷ تا ۵۰ میلیون نفر در سراسر دنیا شد. این بیماری طبق شواهد از آمریکا آغاز شد اما آمریکا از دنیا هرگز عذرخواهی نکرده است.

تا اینجای کار منشأ ویروس کرونای جدید مشخص نیست اما ایالات متحده از چین خواسته که عذرخواهی کند. چرا آمریکا عذرخواهی نمی‌کند؟

به هر صورت در حال بررسی تمام این احتمالات و کشف پاسخ دقیق ، جهان با یک پاندمی بی سابقه و با ویژگی های خاص مواجه است. فارغ از اینکه ایا این یکی بیولوژیک بوده و یا متوجه چه کشوری است ، باید  این تهدید دردناک که جان انسان هایی را خواهد گرفت و مایه تاسف است را به فرصت تبدیل کرد و آن را یک تحدید بیولوژیک یا حمله بیولوژیک فرض کنیم و یک رزمایش بزرگ دفاع بیولوژیک و پدافند زیستی تا ضعف و قوت های خود را بسنجیم و به تقویت بنیه مقابله با چنین تهدیداتی بپردازیم.

بدون شک آمریکا دیگر  نمی‌تواند چین را مانند اروپای یخی بترساند یا مانند روسیه با آن معامله کند ،نمی‌تواند چین را مانند ایران تحریم کند یا محاصره کند ، ساختار  حکومت چین ، مثل اوکراین یا ونزوئلا و آمریکای لاتین هم نیست که کلید اُوِرهال نظام دست آمریکا باشد.

مطالعه کتاب آینده فرا انسانی ما نوشته فرانسیس فوکویاما را برای روشن تر شدن ابعاد احتمالی حمله بیولوژیک آمریکا  را توصیه می نماید اگرچه به جهت چاپ محدود نسخه فارسی  این کتاب ممکن است برای یافتن آن به شدت به زحمت بیافتید.

کرونا و هویت

چالش های مشترک برای جوامع به شدت حالت قیاسی برای شهروندان به خود می گیرد و مردم کشورها دائما به رصد و قضاوت نوع رویکرد ، عملکرد و نتایج کشورهای مختلف می پردازند ، موضوعی که به شدت در روحیه و سطح اعتماد به نفس ملی کشور ها تاثیر می گذارد. اینکه چگونه چین توانست با وجود مبدا کشف کویید 19 تا حدود زیادی بر کرونا غلبه یابد و یا نوع واکنش حکمرانان کشورهای مختلف نسبت به اهتمام ایشان به سلامت و جان مردم کشورشان.

چیزی که بدیهی است کشور ایران به جهت ظرفیت های اجتماعی و تجربه بحران های متفاوت در طول دهه های گذشته ، به شدت در قابلیت بسیج شوندگی و انسجام بخشی توانمند است ، امری که در همان روزهای اول نیز در جامعه ایران هویدا شد و نیروهای مردمی ، سمن ها ، خیران و خیریه ها ، بسیج و نیروهای داوطلب خودجوش در همه جای ایران به راحتی قابل احصا می باشد . اما نکته در این بستر ، همراهی و مساعی مطلق مردم است چرا که انقطاع زنجیره اپیدمی به مشارکت همه مردم نیاز دارد و در این بین متاسفانه در کشورمان شاهد بی پروایی ، بی باکی و عدم اهتمام عملی بخشی از جامعه هستیم و البته به خلا های قانونی و تقنینی که برای التزام همه افراد جامعه و سطوح مختلف قرنطینه نیاز می باشد مرتبط است . خوشبختانه  در این بین بیانات مقام معظم رهبری به عنوان وجوب عمل به فرامین ستاد ملی مبارزه با کرونا بسیار راه گشا و موثر شد و خواهد بود.

 

CSR(مسولیت اجتماعی شرکتی ) و کرونا

مخفف (corporate social responsibility) و به معنای مسئولیت اجتماعی است که اگر بخواهیم در یک تعریف مختصر CSR را توضیح دهیم باید بگوییم: “فعالیت های اجتماعی برندها و انجام کارهای نوع دوستانه نیز از جمله این کارها می باشد. به بیان دیگر شرکت ها نسبت به جامعه و فضایی که در آن فعالیت می کنند باید احساس مسئولیت کرده و در این راستا در مواقع لزوم تلاش هایی را انجام دهند.”

اگرچه تعاریف «مسئولیت اجتماعی شرکت» متنوع است؛ اما این موضوع که مسئولیت شرکت در کنار سودآوری، شامل تعهدات اجتماعی و زیست محیطی به ذینفعان مختلف می شود، به شکل گسترده ای پذیرفته شده است. آنچه مراد ماست مسولیت های اجتماعی خیرخواهانه و اخلاقی است و مطابق آنچه که در بحران ها و رخداد ها نمونه های مشابه آن در کشور خودمان و جهان وجود دارد.

تصمیمات بعضی از بانک ها در زلزله  سال 96 سر پل ذهاب در کرمانشاه که هزینه سررسیدهای نوروزی خود را به زلزله زدگان این منطقه اهدا نمودند و یا  یکی از شرکت های پست در ایران که تمامی محموله های پستی کمک به مردم زلزله زده را به طور رایگان به مقصد سر پل ذهاب انتقال داد، احداث مدارس و خانه توسط برندها و شرکت های تجاری در ایران از جمله این موارد اند و یا در نمونه خارجی مسئولیت اجتماعی شرکت (CSR) می توانیم باشگاه بارسلونا را مثال بزنیم که در بازی پر مخاطب ال کلاسیکو، یونیسف تصمیم به درج شعاری بر روی آستین بازیکنان بارسلونا با عنوان ” مثل یک حرفه ای غذا بخور” کرد که در مبارزه با معضل چاقی مفرط کودکان صورت گرفت. و دیگر برند ها که امروز نیز لازم است  به خصوص در نقاط ضعیف کشور با نظر وزارت بهداشت اقدامات تکمیلی را رصد و اجرایی نمایند .

گروه های پر خطر درماندگان اجتماعی ، منتقمان کرونایی

به نظر پژوهشگران روانشاسی و جامعه شناس گروهی از افراد هستند که از منظر روانشناختی و جامعه  شناسی و فرهنگ دینی جای مطالعه و بررسی خاص دارند . این افراد در بین دو رفتار  خودکشی و تداوم زندگی در شرایط یأس و ناامیدی هستند. آنان به دلایل گوناگون توان  خودکشی را در خود نمی بینند و همچنین افق های مثبتی برای زندگی فردای خود تصویر  نمی کنند. از گذشته خود و جامعه ای که در آن زندگی می کنند، رضایت ندارند و در اوج  بیگانگی سیاسی و اجتماعی هستند. احساس بی قدرتی می کنند و در جریان زندگی منفعلانه عمل می کنند و مدار زندگی را گردشی دانسته و امروز و فردا را تکرار دیروز بی حاصل می پندارند. از شادی و نشاط بهره کافی ندارند، از یکنواختی در زندگی خسته شده اند. توان پاسخگویی جهت تأمین نیازهای اصلی خود و خانواده را ندارند . تجربه مستمر شرمندگی در زندگی آنان را از ماندن بیزار کرده است. عزت نفس کافی ندارند، سرشار از افکار منفی هستند. از نظر اعتقادات دینی با خدای خویش فاصله پیدا کرده اند. فاقد طرح و برنامه برای آینده و فردا هستند. از دایره ارتباط خوشایند با دیگران برخوردار نیستند . رفت و شد مناسبی به مکان های دینی، فرهنگی، هنری و اجتماعی ندارند. از روابط اجتماعی مطلوب برخوردار نبوده و در شبکه های ارتباطات اجتماعی اثربخش نیستند و در یک کلام در حالت “درمانده اجتماعی” قرار گرفته اند. درماندگان اجتماعی در هنگام بروز بحران کرونا می توانند با رفتارهای خویش سهمی تعیین کننده در انتشار و انتقال ویروس کووید – 19 ایفا کنند.

برخی از این افراد ضمن آگاهی از بیماری خود ، آگاهانه استراتژی ماندن در خانه را زیر پا گذاشته و نوعی مرگ آرام اما پررنج و به دور از تحقیرهای اجتماعی را انتخاب کرده و  به نوعی از جامعه انتقام بگیرند.  گرچه شدت این مسأله در حال حاظر نسبت به کل جمعیت قابل ملاحظه نمی باشد،

لیکن به عنوان یک مسأله اجتماعی به جاست سیاستگذاران، برنامه ریزان و مجریان در حوزه رفاه اجتماعی آن را مورد توجه قرار دهند. در غیر این صورت درماندگان اجتماعی می توانند  تهدیدی برای سالمت اجتماعی در ابعاد جسمی، روانی و جامع باشند.

 

کرونا و اقشار ضعیف و فقیر حاشیه نشین

کرونا اقشار فقیر و به حاشیه رفته جامعه را بیشتر تهدید می کند.  مطالعات نشان داده‌اند که بیماری‌های اپیدمیک احتمال بیشتری دارد که افراد فقیر را به نسبت دیگر طبقات اجتماعی- گرفتار کند. دلایل مختلفی مانند : تراکم جمعیتی بیشتر در مناطق فقیرنشین  به تبع تعاملات اجتماعی روزانه بیشتر ، اظهار و ابراز صمیمیت بیشتر در تعاملات روزانه (گرم بودن روابط) ، اشتغال در حرفه‌ها و مشاغلی که تعامل و تماس بیشتری با عموم جامعه را ایجاد می‌کنند: دستفروشی، رانندگی، بازار ، بهره‌گیری بیشتر از خدمات و سرویس‌های عمومی: مراکز بیمارستانی دولتی، اتوبوس، مترو، مراکز بهداشت دولتی ، اهتمام کمتر به خطرات ناشی از بیماری های اپیدمیک به دلیل تمرکز بر نیازهای معیشتی و حیاتی ، تعلل در رفتن به پزشک برای معالجه به دلیل هزینه های احتمالی عدم امنیت شغلی و دسترسی مناسب به رسانه های و  اطلاعات صحیح و متقن درباره بیماری های اپیدمیک   ، ضعف سیتم ایمنی بدن به جهت سو تغذیه و سبک زندگی  وجود بیشتر  بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت، فشار خون و یا بیماری‌های قلبی و عروقی که خطر ابتلا و مرگ و میر را افزایش می‌دهد و موارد دیگری که با در نظر گرفتن همین فاکتورها می‌توان ضرورت توجه ویژه و جدی‌تر به اقشار فقیر و محروم جامعه را نشان داد.

راه کاری برای کاهش مخاطرات اپیدمی کرونا در اقشار فقیر و کمتر برخوردار جامعه  :

تمرکز ویژه حوزه اطلاع رسانی بر اقشار فقیر و مناطق فقرنشین

انتشار بروشورهای ساده/مصور توسط آموزش و پرورش برای والدین و خانواده ها در مناطق فقیرنشین

اطلاع‌رسانی درباره علایم بیماری کرونا و شیوه مراجعه به پزشک در صورت مشکوک بودن به این بیماری

تهیه بروشور/ ویدیوهای آموزشی در سطح محلی و منطقه‌ای که شیوه‌های انتقال بیماری را با مولفه‌های موجود در زندگی روزمره این مردم در هم بیامیزد.

توزیع لوازم و موارد پیشگیرانه به صورت رایگان در مناطق فقیر نشین با کمک دولت ، انجمن ها و csr

تعطیل کردن موقت مراکز پرتجمع و پرتردد پرخطر در مناطق فقیرنشین مانند قهوه‌خانه‌ها (در نقاطی که احتمال انتشار می‌رود) و پرداخت بخشی از خسارت به صاحبان این مراکز

اطلاع رسانی مستمر رادیو و تلویزیون

فعال و درگیر شدن نهادها و سمن‌های مختلف – با تمرکز بر مناطق فقیر نشین- و یافتن شیوه‌های اطلاع‌رسانی مناسب و انجام آنها

همچنین به نظر می‌رسد که در دراز مدت چرخه بیماری بیشترین اثر منفی را بر اقشار ضعیف و فقیر جامعه تحمیل می‌کند. هر گونه توقف یا کاهش چرخه اقتصادی -آنهم در شرایط کنونی- اولین اثر خود را بر اقشار فقیر می‌گذارد و ضروت دارد که به بسته‌های حمایتی برای اقشار فقیر جامعه نیز اندیشیده شود.

 

کرونا  و سبک زندگی ، انضباط اجتماعی 

نگرانی از نقض‌های مخرب نیروگاه‌های هسته‌ای، نگرانی از سلاح‌های کشتارجمعی مانند سلاح‌های هسته‌ای، بیولوژیکی و شیمایی، نگران از فنّاوری‌های هوشمند و خطرات تکنولوژیک تخریب لایه ازن، مخاطرات پیش‌بینی‌ناپذیر همراه با مهندسی ژنتیک گیاهان و انسان‌ها، خواب غفلت مدرنیته را از انسان می‌رباید و برای ما آشکار می‌شود که با رشد و پیشرفت‌های تکنولوژیکی و پزشکی عصر جدید، کماکان در جهان مخاطره آمیزی زندگی می‌کنیم که ریسک‌ها و مخاطرات در کنار ما کمین کرده‌اند و به انسان و دستاوردهای عصر جدید آن نهیب می‌زنند. باری با رشد و پیشرفت صنعت و دستاوردهای پزشکی در علوم طبیعی عصر مدرن، عالمان علوم انسانی همگام با آنان به یارای بشر برای بهبود هر چه‌بهتر کیفیت زندگی شتافتند، از این میان جامعه شناسان و روانشناسان در برابر مخاطرات عصر جدید، انسان و جامعه را برای کاهش هر چه‌بهتر این خطرات مجهز کرده‌اند و به توسعه مفاهیمی چون سبک و کیفیت زندگی، بهداشت روان ، معنویت ،بهداشت فردی و عمومی، توسعه پایدار، توسعه انسانی، تنظیم و مقررات اجتماعی، کنترل اضطراب، اختلال استرس پس از سانحه، سلامت اجتماعی، انضباط فردی و اجتماعی پرداخته‌اند، بنابراین با بروز این مخاطرات و خطرات جهانی و عالم‌گیر این بیماری مانند کرونا اهمیت این مفاهیم  مانند انظباط اجتماعی و سبک زندگی بیش‌ازپیش برای جامعه شناسان نمایان می شوند و درس‌های است که از این بیماری و شرایط ایجابی باید گرفته شود.

 

کرونا و اقتصاد

در سطح جهانی، کشورهای پیشرفته گرچه بدلیل سرآمدی نظام سلامت و پزشکی و شفافیت رسانه ای، احتمالا شمار قربانیان کمتری میدهد لیکن در کوتاه مدت آسیب هایی اقتصادی می بینند اما به واسطه نظام های تخصصی کارآمد در کاهش قربانیان کرونا، قدرت بازسازی اقتصادی و اجتماعی بعد از بحران در میان و بلند مدت، برنده ی این نبرد خواهند بود و از همه مهمتر از طریق آسیب جدی به کشورهایی با اقتصاد ضعیف تر به دلایلی نظیر آسیب کرونا به زیرساختهای تولیدی و رکود اقتصادی داخلی این کشورها، و تضعیف مبادلات بین المللی، بدهکار کردن آنها به سازمان بین المللی و … موجب به حاشیه رانده شدن کشورهای در حال توسعه شده و امکان ظهور جهان چند قطبی را پیشاپیش مسدود می نمایند و تثبیت کننده “تک قطبی شدن جهان” خواهند بود.

در سطح ملی با نگاهی واقع بینانه به شرایط ماقبل از کرونا و محدودیت های بین المللی و تحریم ها علیه ایران ، کاهش شدید و بی سابقه قیمت نفت و … کشورمان درست مانند سالهای گذشته ان شالله پس از عبور از کرونا چاره ای جز تمرکز بر داخل و تولید ندارد و تاکید مجدد رهبر انقلاب بر جهش تولید راهبرد بسیار صحیحی است که فارغ از عملکرد دولت مردان به شدت منوط و وابسته به جهش مصرف است به طوری که مصرف و جامعه هدف خرید مردم و ترجیحات آنها به تولیدات داخلی محتوم و مختوم شود.

بر اساس گزارش چشم ‏انداز جدید اقتصاد جهان که توسط سازمان همکاری‌های توسعه اقتصادی، OECD، در ۲ مارس ۲۰۲۰ منتشر شده است، رشد اقتصادی جهان در این سال، با افت همراه خواهد شد. وفق این گزارش، با این فرض که پیک شیوع ویروس در فصل نخست سال ۲۰۲۰ در چین بوده و بروز آن در سایر اقتصادها از شدت کمتر و در عین حال از قابلیت مهارشدن برخوردار باشد، انتظار می‌رود نرخ رشد اقتصادی جهان در سال ۲۰۲۰ به ۲.۴ درصد برسد. حتی این امکان وجود دارد که نرخ رشد اقتصادی جهان در فصل نخست ۲۰۲۰ (ژانویه تا پایان مارس)، منفی شود.

نتیجه گیری :

‏جمهوری اسلامی در اقدامی بی‌سابقه در تاریخ اسلام تمام اجتماعات دینی و مناسک عمومی، از نماز جماعت و جمعه تا مراسم دعا، نیایش، هیأت‌ها، زیارت حرم‌ها و اماکن متبرکه، که از مهمترین ارکان حفظ و تقویت «هویت جمعی دینی» در این حکومت بودند را «بخاطر حفظ جان انسان‌ها» تعطیل کرد.

‏این حکومت ایدئولوژیک، مساجد و حسینه‌های خود را در مقطعی از شیوع بیماری تعطیل کرد که در برخی کشورهای به اصطلاح مدرن و پیشرفته، مسابقات فوتبال و اسب‌دوانی با ده‌ها هزار تماشاگر هنوز برپا بود و بارها و کازینوها مالامال! حتی هنوز هم از سواحل سیدنی تا فلوریدا آکنده از جمعیت است.

‏این همان حکومتی است که متهم بود به «فربهی مناسک». همان حکومتی که آلوده به «تعصب و تحجر» تصویر می‌شد و دعوت به «عقلانیت» می‌شد. این همان حکومتی است که به آن توصیه می‌شد از دخالت در «دین مردم» خودداری کند. این همان حکومتی است که متهم بود مداحان میدان‌دار تصمیم‌های آن هستند.

‏هیچ‌کس منکر نقص‌ها، تبعیض‌ها، بی‌عدالتی‌ها و فسادها در جامعه ایران  نیست. هیچ‌کس مدعی نیست که به مرحله‌ای آرمانی و ایدآل رسیده‌ایم. هیچ‌کس منکر برخی نقاط قوت و پیشرفت‌ دیگران نیست‌. اما این حد از تحقیر و تخفیف جمهوری اسلامی در قیاس با دیگران، چیزی جز جنگ روانی نبوده و نیست. و آنچنان که مقام معظم رهبری در سخنرانی تلویزیونی خود فرمودند ایران ظرفیت های بسیاری برای عبور از این بحران ها دارد .حقیقتی که بسیاری از روشنفکران، جامعه‌شناسان، فعالان سیاسی و رسانه‌ای داخل و خارج سال‌ها کتمان کردند و این روزها از پس ابرهای سیاه دروغ و غبارهای تیره‌ی وهم بیرون آمده این است.  نگارنده امیدوار است در نهایت با مدل ها و ظرفیت های جهادی و  بسیج شوندگی ایران عزیز ، پژوهشگران و مدافعان حریم سلامت بتوانند ایران و ایرانیان را که همواره به دنبال سعادت بشر ، صلح و نوع دوستی بوده اند  را به کاشف داروی کرونا برای جهانیان تبدیل نمایند و در نهایت با عبور ایران و جهان از این چالش با رویکرد جهش تولید بتوانیم افق های روشن تری را در آینده برای کشور عزیزمان متصور باشیم. ان شالله

احمد معینی کربکندی

دانشجوی دکتری جامعه شناسی سیاسی